Archiwa tagu: grodzisko

Moskorzyn – grodzisko słowiańskie

Malownicze pozostałości umocnień ziemnych dawnych grodów Słowiańskich, do dzisiaj są dobrze widoczne w terenie i na mapach. W Gminie Dolice stosunkowo najlepiej zachowało się leśne grodzisko typu pierścieniowego położone koło Moskorzyna, funkcjonujące w okresie od VIII do X w. n.e. Widoczne są pozostałości wysokich wałów ziemnych i głębokich fos, wokół kolistego pagórka. Zewnętrzne stoki wałów po stronie północno-zachodniej opadają stromo ku bagnom otaczającym gród. Południowo-wschodnia część pierwotnego wyniesienia morenowego, mieściła także podgrodzie. Od grodu odcięte było głęboką fosą i wałem ziemnym, który mimo kilkusetletniej erozji, jeszcze obecnie wznosi się na wysokość do ok. 7 m. Na terenie podgrodzia odkryto ślady otartej osady budowniczych tego grodu, która istniała już od VII w. n. e. i funkcjonowała także w okresie istnienia grodu. Ten niezwykle warowny gród obejmował obszar ok. 75 arów, a podgrodzie ok. 100 arów.
Wokół grodów rozrastały się osady wolnych rolników jako zalążki przyszłych wiosek i miast Pomorza Zachodniego. Z braku danych, trudno jest określić dokładny czas powstania poszczególnych miejscowości. Po raz pierwszy mówi się o ich istnieniu przy dokumentowaniu różnych faktów o charakterze polityczno – gospodarczym. Najczęściej były to nadania możnowładców czynione dla miast, biskupów, kościołów i zakonów. Między innymi na podstawie tych źródeł możemy domniemywać, że większość najstarszych, Słowiańskich miejscowości z terenu obecnej gminy Dolice istniała już w jakiejś formie na początku drugiego tysiąclecia n. e. (pomimo ich oficjalnego datowania na XII, XIII czy nawet XIV w.). Odliczając od tego osady i przysiółki z XVIII i XIX wieku (powstałe w wyniku kolejnych faz kolonizacyjnych i regulacji gruntów), współczesne osadnictwo gminy pokrywa się w większości z osadnictwem średniowiecznym. Dla przykładu miejscowości Kolin i Żalęcino po raz pierwszy wzmiankowane były wśród 12 wsi nadanych przed rokiem 1187 dla komturii joannitów w Copan (miejscowość położona była gdzieś pomiędzy Stargardem a Suchaniem, obecnie nie istnieje), przez księcia Bogusława II. Z nadaniami dla opactwa cystersów kołackich wiąże się historia wielu innych miejscowości, takich jak: historycznego (obecnie zaginiony) Trzebienia, Rzepina, Dobropola Pyrz. (1232 r.), Warszyna (1236 r.), Brzeziny (1255 r.), Lipki, Bralęcina, Sądowa i Ziemomyśla „A” (przed 1278 rokiem).

Arnswalde, Stobno, curia de Sovin

Choszczno (niem. Arnswalde) – miasto w południowej części województwa zachodniopomorskiego. Historia miasta sięga średniowiecza. Pierwsze wzmianki pochodzą z IX wieku.
arnswalde
Arnswalde, pocztówka.

Stanowiska archeologiczne zewidencjonowane na gruntach gminy Choszczno mają w większości charakter wielokulturowy i wielofunkcyjny – znaleziony w trakcie badań powierzchniowych materiał na jednym stanowisku może sugerować funkcjonowanie w tym samym miejscu np.: punktu osadniczego datowanego na epokę kamienia i osady wczesnośredniowiecznej.
IX w. Istniał tu gród z osadą rolniczo-rybacką.Ziemia Choszczeńska włączona została do państwa polskiego w 1 ćwierci XII w. przez Bolesława Krzywoustego. Po jego śmierci przypadła książętom wielkopolskim.

1233 ziemie położone na zachód od Choszczna, po obu stronach rzeki Małej Iny wraz z Jeziorem Sowno (ob. Stobno) książę Władysław Odonic nadał cystersom z Kołbacza. Kolejnym nadaniem w 1237 r. przekazał joannitom Korytowo wraz rozległym obszarem. Niezbyt precyzyjnie wyznaczona granica pomiędzy nadaniami, stała się przyczyną wieloletnich konfliktów między zakonami. Nadań nie uznał także książę pomorski Barnim I, książęta pomorscy toczyli spór z książętami wielkopolskimi o ziemie pogranicza. Nad brzegiem Jeziora Sowno cystersi założyli folwark (curia de Sovin).
W 1269 r. joannici wspierani przez margrabiów brandenburskich, wypędzili cystersów z Sowna. Wtedy też odbył się tutaj zjazd margrabiów – Jana II, Ottona IV i Konrada z księciem wschodniopomorskim Mściwojem II. Wtedy to po raz pierwszy źródłowo potwierdzona jest nazwa Arnswalde.
W miejscu zakonnego folwarku margrabiowie posadowili zamek (później teren ten określany był jako Stare Miasto).
Dopiero po umocnieniu się margrabiów na tym terenie i zakończeniu wojen pomorsko-brandenburskich przeprowadzono lokację miasta pomiędzy 1284 r. (zawarcie pokoju pomorsko-brandenburskiego) a 1286 r. (fundacja przez margrabiów klasztoru cysterskiego w Bierzwniku), na prawie magdeburskim na wzór miasta Tangermünde w Starej Marchii. Nie zachował się dokument z przywilejem lokacyjnym, określenie civitas pojawiło się po raz pierwszy w dokumencie z 1289 r.
W 1364 r. sołtysi choszczeńscy posiadali dochody z sadu położonego koło grodziska.Ziemia choszczeńska włączona została do państwa polskiego w pierwszym ćwierćwieczu XII w. przez Bolesława Krzywoustego. Po jego śmierci przypadła książętom wielkopolskim.Źródło: WikiWarto poczytać też:

www.wimbp.gorzow.pl/uploaded/Zeszyty%20Naukowe/zeszyt_2.pdf

Dolice

Dolice, Dolice – Piękne okolice

dolice
Dolice. Pocztówka. Budynek szkoły, w tle kościół.

Początkiem Dolic była osada położona nad rz. Mała Ina po południowej stronie linii kolejowej Szczecin-Poznań. Posiada metrykę wczesnośredniowieczną, wzmiankowana w 1282 r., jako własność klasztoru w Kołbaczu. Zachowanym stanowiskiem archeologicznym jest megalit sprzed 5 tys. lat.

megalit
Prace archeologiczne przy grobie z okresu Kultury Amfor Kulistych. 

Także ślady osad z okresu rzymskiego, starszego i wczesnego średniowiecza, grodzisko prasłowiańskie z XIII w.), świadczą o bardzo wczesnym zasiedleniu tego terenu. Po północnej stronie wsi poza rzeką, zlokalizowany był folwark domenalny (utworzony po kasacji dóbr klasztoru kołbackiego w 1532 r.), późniejsza siedziba Kombinatu PGR oraz niewielki (ok. 1,0 ha) park krajobrazowy.

 

pałac
Pałac zbudowany w 1 ćw. XX w., przebudowany w latach 1973-74.

Zabytkową zabudowę wsi tworzą trzy zespoły:
Zagrody chłopskie w obrębie pierwotnej owalnicy; Zespół folwarczny składający się z dwóch podwórzy z zachowanymi obiektami gospodarczo-przemysłowymi (gorzelnia, mieszalnia pasz, stajnia i in.) oraz pałac z XIX w., niegdyś siedziba dzierżawcy majątku; Kilkubudynkowy zespół stacji kolejowej z przyległymi obiektami przemysłowo-handlowymi późniejszej GS Dolice.
Dominantę układu owalnicowego oraz najstarszy element historycznej kompozycji wsi stanowi murowany (kamienno-ceglany) kościół parafialny z 1596 r.

Dolice
Dolice, kościół. Panorama miejscowości.

Budowlę tę uznaje się za bardzo udane połączenie różnych stylów architektonicznych; Najstarszą częścią jest korpus nawowy z zachowanymi elementami architektury renesansowej (1596 r.). W XVIII w. dobudowano okazałą i urokliwą wieżę z ciekawą drewnianą ośmioboczną latarnią zwieńczoną barokowym, blaszanym hełmem.

kościół w Dolicach
Kościół w Dolicach, w tle przedwojenna plebania.

Obecnie wieża jest gruntownie remontowana.

W XIX w. dostawiono do nawy ceglaną neogotycką kruchtę boczną oraz do wieży dwa aneksy z klatkami schodowymi na chór. Kościół posiada cenne wyposażenie: manierystyczny ołtarz i renesansową ambonę z 1613 r. (fundacja rodu Wedel, v. Borcie i v. Papstein dla kościoła w Morzycy).

renesansowa ambona
Drewniana, renesansowa ambona z k. XVI w. Pochodzi z kościoła w Morzycy.
chrzcielnica
Chrzcielnica 2 poł. XIX w.

W XIX wiecznej chrzcielnicy znajdowała się (obecnie w zbiorach Kurii Metropolitarnej w Szczecinie) zabytkowa (barokowa) misa chrzcielna z 1646 r.

 

chrzcielnica
Dolice, nieistniejąca chrzcielnica z 1600 r.

Na drewnianym kolebkowym stropie widnieją malowidła ze scenami i napisami nawiązującymi do Nowego Testamentu.

Ołtarz pochodzi z kościoła w Morzycy, odnawiany był w 1732 r.

ołtarz
Dolice, drewniany, ołtarz z ok. 1613 r.

Użytkowany obecnie cmentarz komunalny, położony po południowo-wschodniej stronie wsi, został założony w połowie XIX w. Na jego terenie znajduje się modernistyczna kaplica cmentarna z 1 poł. XX w. Jest to dość okazała ceglana budowla z pięknymi, arkadowymi podcieniami oraz dekoracyjnym układem cegieł w elewacji frontowej. W centralnej części cmentarza dwie kwatery ze starego cmentarza poewangelickiego, pozostawione w formie zieleni parkowej z zachowanymi destruktami nagrobków. Jest to dość zadbana i urokliwa część dawnej nekropolii ze starodrzewem porośniętym bluszczem.
Do zabytków przyrodniczych miejscowości należą (oprócz ww. parku dworskiego ze starodrzewem): zabytkowa aleja dębów czerwonych (28 szt.) oraz szypułkowych (ok. 370 szt. o obw. do 400 cm) przy drodze z Dolic do Mogilicy (2,8 km); zabytkowa aleja klonów, jesionów i dębów szypułkowych o długości 2,2 km przy drodze z Dolic do Bralęcina (ok. 470 szt. drzew). W alei tej rośnie także olbrzymia podwójna lipa drobnolistna o obw. pni 480 i 630 cm); aleja lip drobnolistnych, kasztanowców i jesionów z Dolic w kierunku Dobropola (0,2 km o obw. do 300 cm).
W południowo-wschodniej części gminy Dolice znajduje się Leśny rezerwat „Dęby Sądowskie” utworzono w 1985 r. Obejmuje fragment lasu liściastego gradowego z subatlantyckim lasem dębowo-grabowym. To las o dużej liczbie drzew z cechami pomnikowymi – ok. 25 dębów szypułkowych o obwodzie pni 500 do 700 cm, w wieku ok. 400 lat – rosnących w skupisku, stanowiącym cenny fragment przyrodniczy. Ochroną prawną tego rezerwatu objęto również stanowiska rzadkich i zagrożonych wyginięciem grzybów: purchawicy olbrzymiej, żagwicy listkowatej i sromotnika bezwstydnego. Dodatkową atrakcją tego terenu jest fakt, że objęto go ochroną archeologiczno-konserwatorską ze względu na istnienie wyraźnych śladów osadniczych z okresu średniowiecza (VI-XV w n.e.).
Gmina Dolice to prawdziwe archeologiczne zagłębie. Najcenniejsze i najbardziej efektowne są zachowane na jej terenie grobowce megalityczne, pozostałości po kulturze pucharów lejkowatych z młodszej epoki kamienia (neolitu). Dolickie megality powstały mniej więcej 5 000 lat temu, a więc w tym samym czasie, gdy w Egipcie budowano piramidy. Jednak w przeciwieństwie do faraonów, zmarli grzebani w grobowcach nad Małą Iną nie opływali w złoto. Wręcz przeciwnie, ich pochówki są nader skromnie wyposażone, a w niektórych nie udało się natrafić nawet na ludzkie szczątki. Dwa najlepiej zachowane megality znajdują się ok. 3 km na południe od Dolic, nieopodal wsi Pomietów. Mają po ok. 70 m długości i ok. 10 m szerokości u podstawy. Megality pod Dolicami były niewątpliwie związane z kultem przodków, ale jednocześnie wyznaczają prawdopodobnie granice jakiegoś dawnego terytorium plemiennego, którego miały strzec przed intruzami, jak setki lat później przydrożne krzyże i kapliczki z figurami świętych patronów. Okoliczne tereny były również intensywnie zasiedlone w epoce brązu, czego świadectwem są zachowane w kilku miejscach cmentarzyska kurhanowe kultury łużyckiej. W VII w. przybyli tutaj Słowianie, po których pozostały ukryte w lasach i na mokradłach wały drewniano-ziemnych grodów – w Moskorzynie, Sądowie i Strzebielewie. Miejscowości te wchodziły w skład terytorium plemiennego Pyrzyczan, wzmiankowanego po raz pierwszy już w IX w. w dokumencie tzw. Geografa Bawarskiego. Dokument ten, wbrew pozorom, nie był tekstem naukowym, lecz… raportem szpiegowskim, w którym oszacowano siły nadodrzańskich Słowian w przeddzień niemieckiego podboju.

Więcej informacji o historii Dolic znajdziesz w książce
Historia zapisana w nazwach. Spacer słowiańskimi ścieżkami po Dolickiej Ziemi