Archiwa tagu: zabytki

Mogilica – cmentarzysko kultury łużyckiej

Nowy okres dziejów zapoczątkowany został przemianami związanymi z nabyciem umiejętności wytwarzania miedzi, a później brązu (Epoka brązu 1800-700 lat p.n.e.). Z tego okresu pochodzi kilka pojedynczych kurhanów, w tym jeden przebadany przez archeologów, położony w pobliżu stacji kolejowej w Ziemomyślu. W lesie pomiędzy Dolicami, Sądowem, i Mogilicą, archeolodzy z ww. ZANJKM PAN – Oddział w Szczecinie, pod kierownictwem S. Wesołowskiego i H. Bona, po przeprowadzeniu szeregu prac badawczych, potwierdzili występowanie rozległych cmentarzysk i towarzyszących im śladów osad. Należały one do tzw. kultury łużyckiej z okresu 1300-400 lat p.n.e. (nazwa pochodzi od typowych odkryć na terenie Łużyc).
kurhan
Prace archeologiczne na cmentarzysku. Mogilica.
Ten zespół kulturowy charakteryzował się swoistymi formami ceramiki (obok brązów importowanych).
kurhan
Odkryty kurhan. Mogilica.
Natomiast w zakresie nadbudowy społecznej upowszechnił ciałopalny obrządek pogrzebowy. Spalone szczątki zmarłego umieszczano w ceramicznych popielnicach (urnach). Typowy pochówek w formie okrągłego (lub owalnego) kurhanu, składał się z kamiennego kręgu (wału), o średnicy od kilku do nawet 20 m.
kurhan
Odkryty kurhan. Prace archeologiczne, Mogilica.
W specjalnym leju, po środku kręgu, znajdowała się komora grzebalna z urną, utworzona z półpłaskich, częściowo obrobionych głazów, obłożona drobniejszymi kamieniami. Do tej części grobu prowadził niekiedy specjalny korytarz zbudowany z kamieni. Całość założenia grobowego okrywał płaszcz kamienno-ziemny, tworzący kurhan.
kurhan
Część centralna grobu.
Na cmentarzysku tej kultury położonym w lesie koło Mogilicy, doliczono się około 100 kurhanów, budowanych dla pojedynczych osób. W trakcie prac wykopaliskowych natrafiano na wtórne pochówki, tzw. „wkopy”. Dotychczas przebadano 10 obiektów, które w formie odsłoniętej udostępniono do zwiedzania.
kurhan
Studenci archeologii na miejscu wykopalisk.

Wzdłuż sieci wodnej Małej Iny znajdowało się duże skupisko pojedynczych osad tej kultury, których miejscem kultu było ww., wspólne cmentarzysko.

kurhany
Skupisko kurhanów kultury łużyckiej. Mogilica.
W przeciągu dłuższego czasu, pochowano na nim łącznie ok. 1000-1500 osób. Świadczy to o dość znacznej populacji tej kultury. Jej rozwojowi sprzyjały panujące wówczas, ustabilizowane stosunki społeczne (patriarchalna wspólnota pierwotna), oparte na prostych zasadach demokracji. Nie natrafiono nigdzie na dowody świadczące o koncentracji dóbr materialnych w rękach jednostek lub grup oligarchicznych.
Prace badawcze potwierdziły ciągłość osadniczą na tym terenie także w okresie lateńskim, rzymskim i wczesnośredniowiecznym (Epoka żelaza – 700 lat p.n.e. do 500 roku n.e.).

Cmentarzysko na mapie

Moskorzyn – grodzisko słowiańskie

Malownicze pozostałości umocnień ziemnych dawnych grodów Słowiańskich, do dzisiaj są dobrze widoczne w terenie i na mapach. W Gminie Dolice stosunkowo najlepiej zachowało się leśne grodzisko typu pierścieniowego położone koło Moskorzyna, funkcjonujące w okresie od VIII do X w. n.e. Widoczne są pozostałości wysokich wałów ziemnych i głębokich fos, wokół kolistego pagórka. Zewnętrzne stoki wałów po stronie północno-zachodniej opadają stromo ku bagnom otaczającym gród. Południowo-wschodnia część pierwotnego wyniesienia morenowego, mieściła także podgrodzie. Od grodu odcięte było głęboką fosą i wałem ziemnym, który mimo kilkusetletniej erozji, jeszcze obecnie wznosi się na wysokość do ok. 7 m. Na terenie podgrodzia odkryto ślady otartej osady budowniczych tego grodu, która istniała już od VII w. n. e. i funkcjonowała także w okresie istnienia grodu. Ten niezwykle warowny gród obejmował obszar ok. 75 arów, a podgrodzie ok. 100 arów.
Wokół grodów rozrastały się osady wolnych rolników jako zalążki przyszłych wiosek i miast Pomorza Zachodniego. Z braku danych, trudno jest określić dokładny czas powstania poszczególnych miejscowości. Po raz pierwszy mówi się o ich istnieniu przy dokumentowaniu różnych faktów o charakterze polityczno – gospodarczym. Najczęściej były to nadania możnowładców czynione dla miast, biskupów, kościołów i zakonów. Między innymi na podstawie tych źródeł możemy domniemywać, że większość najstarszych, Słowiańskich miejscowości z terenu obecnej gminy Dolice istniała już w jakiejś formie na początku drugiego tysiąclecia n. e. (pomimo ich oficjalnego datowania na XII, XIII czy nawet XIV w.). Odliczając od tego osady i przysiółki z XVIII i XIX wieku (powstałe w wyniku kolejnych faz kolonizacyjnych i regulacji gruntów), współczesne osadnictwo gminy pokrywa się w większości z osadnictwem średniowiecznym. Dla przykładu miejscowości Kolin i Żalęcino po raz pierwszy wzmiankowane były wśród 12 wsi nadanych przed rokiem 1187 dla komturii joannitów w Copan (miejscowość położona była gdzieś pomiędzy Stargardem a Suchaniem, obecnie nie istnieje), przez księcia Bogusława II. Z nadaniami dla opactwa cystersów kołackich wiąże się historia wielu innych miejscowości, takich jak: historycznego (obecnie zaginiony) Trzebienia, Rzepina, Dobropola Pyrz. (1232 r.), Warszyna (1236 r.), Brzeziny (1255 r.), Lipki, Bralęcina, Sądowa i Ziemomyśla „A” (przed 1278 rokiem).

Geoportal krajowy

Serwis Geoportal udostępnia aplikację internetową umożliwiającą przeglądanie danych przestrzennych oraz wyszukiwanie zbiorów i usług danych przestrzennych należących do Krajowej Infrastruktury Informacji Przestrzennej.

Dolice

Dolice, Dolice – Piękne okolice

dolice
Dolice. Pocztówka. Budynek szkoły, w tle kościół.

Początkiem Dolic była osada położona nad rz. Mała Ina po południowej stronie linii kolejowej Szczecin-Poznań. Posiada metrykę wczesnośredniowieczną, wzmiankowana w 1282 r., jako własność klasztoru w Kołbaczu. Zachowanym stanowiskiem archeologicznym jest megalit sprzed 5 tys. lat.

megalit
Prace archeologiczne przy grobie z okresu Kultury Amfor Kulistych. 

Także ślady osad z okresu rzymskiego, starszego i wczesnego średniowiecza, grodzisko prasłowiańskie z XIII w.), świadczą o bardzo wczesnym zasiedleniu tego terenu. Po północnej stronie wsi poza rzeką, zlokalizowany był folwark domenalny (utworzony po kasacji dóbr klasztoru kołbackiego w 1532 r.), późniejsza siedziba Kombinatu PGR oraz niewielki (ok. 1,0 ha) park krajobrazowy.

 

pałac
Pałac zbudowany w 1 ćw. XX w., przebudowany w latach 1973-74.

Zabytkową zabudowę wsi tworzą trzy zespoły:
Zagrody chłopskie w obrębie pierwotnej owalnicy; Zespół folwarczny składający się z dwóch podwórzy z zachowanymi obiektami gospodarczo-przemysłowymi (gorzelnia, mieszalnia pasz, stajnia i in.) oraz pałac z XIX w., niegdyś siedziba dzierżawcy majątku; Kilkubudynkowy zespół stacji kolejowej z przyległymi obiektami przemysłowo-handlowymi późniejszej GS Dolice.
Dominantę układu owalnicowego oraz najstarszy element historycznej kompozycji wsi stanowi murowany (kamienno-ceglany) kościół parafialny z 1596 r.

Dolice
Dolice, kościół. Panorama miejscowości.

Budowlę tę uznaje się za bardzo udane połączenie różnych stylów architektonicznych; Najstarszą częścią jest korpus nawowy z zachowanymi elementami architektury renesansowej (1596 r.). W XVIII w. dobudowano okazałą i urokliwą wieżę z ciekawą drewnianą ośmioboczną latarnią zwieńczoną barokowym, blaszanym hełmem.

kościół w Dolicach
Kościół w Dolicach, w tle przedwojenna plebania.

Obecnie wieża jest gruntownie remontowana.

W XIX w. dostawiono do nawy ceglaną neogotycką kruchtę boczną oraz do wieży dwa aneksy z klatkami schodowymi na chór. Kościół posiada cenne wyposażenie: manierystyczny ołtarz i renesansową ambonę z 1613 r. (fundacja rodu Wedel, v. Borcie i v. Papstein dla kościoła w Morzycy).

renesansowa ambona
Drewniana, renesansowa ambona z k. XVI w. Pochodzi z kościoła w Morzycy.
chrzcielnica
Chrzcielnica 2 poł. XIX w.

W XIX wiecznej chrzcielnicy znajdowała się (obecnie w zbiorach Kurii Metropolitarnej w Szczecinie) zabytkowa (barokowa) misa chrzcielna z 1646 r.

 

chrzcielnica
Dolice, nieistniejąca chrzcielnica z 1600 r.

Na drewnianym kolebkowym stropie widnieją malowidła ze scenami i napisami nawiązującymi do Nowego Testamentu.

Ołtarz pochodzi z kościoła w Morzycy, odnawiany był w 1732 r.

ołtarz
Dolice, drewniany, ołtarz z ok. 1613 r.

Użytkowany obecnie cmentarz komunalny, położony po południowo-wschodniej stronie wsi, został założony w połowie XIX w. Na jego terenie znajduje się modernistyczna kaplica cmentarna z 1 poł. XX w. Jest to dość okazała ceglana budowla z pięknymi, arkadowymi podcieniami oraz dekoracyjnym układem cegieł w elewacji frontowej. W centralnej części cmentarza dwie kwatery ze starego cmentarza poewangelickiego, pozostawione w formie zieleni parkowej z zachowanymi destruktami nagrobków. Jest to dość zadbana i urokliwa część dawnej nekropolii ze starodrzewem porośniętym bluszczem.
Do zabytków przyrodniczych miejscowości należą (oprócz ww. parku dworskiego ze starodrzewem): zabytkowa aleja dębów czerwonych (28 szt.) oraz szypułkowych (ok. 370 szt. o obw. do 400 cm) przy drodze z Dolic do Mogilicy (2,8 km); zabytkowa aleja klonów, jesionów i dębów szypułkowych o długości 2,2 km przy drodze z Dolic do Bralęcina (ok. 470 szt. drzew). W alei tej rośnie także olbrzymia podwójna lipa drobnolistna o obw. pni 480 i 630 cm); aleja lip drobnolistnych, kasztanowców i jesionów z Dolic w kierunku Dobropola (0,2 km o obw. do 300 cm).
W południowo-wschodniej części gminy Dolice znajduje się Leśny rezerwat „Dęby Sądowskie” utworzono w 1985 r. Obejmuje fragment lasu liściastego gradowego z subatlantyckim lasem dębowo-grabowym. To las o dużej liczbie drzew z cechami pomnikowymi – ok. 25 dębów szypułkowych o obwodzie pni 500 do 700 cm, w wieku ok. 400 lat – rosnących w skupisku, stanowiącym cenny fragment przyrodniczy. Ochroną prawną tego rezerwatu objęto również stanowiska rzadkich i zagrożonych wyginięciem grzybów: purchawicy olbrzymiej, żagwicy listkowatej i sromotnika bezwstydnego. Dodatkową atrakcją tego terenu jest fakt, że objęto go ochroną archeologiczno-konserwatorską ze względu na istnienie wyraźnych śladów osadniczych z okresu średniowiecza (VI-XV w n.e.).
Gmina Dolice to prawdziwe archeologiczne zagłębie. Najcenniejsze i najbardziej efektowne są zachowane na jej terenie grobowce megalityczne, pozostałości po kulturze pucharów lejkowatych z młodszej epoki kamienia (neolitu). Dolickie megality powstały mniej więcej 5 000 lat temu, a więc w tym samym czasie, gdy w Egipcie budowano piramidy. Jednak w przeciwieństwie do faraonów, zmarli grzebani w grobowcach nad Małą Iną nie opływali w złoto. Wręcz przeciwnie, ich pochówki są nader skromnie wyposażone, a w niektórych nie udało się natrafić nawet na ludzkie szczątki. Dwa najlepiej zachowane megality znajdują się ok. 3 km na południe od Dolic, nieopodal wsi Pomietów. Mają po ok. 70 m długości i ok. 10 m szerokości u podstawy. Megality pod Dolicami były niewątpliwie związane z kultem przodków, ale jednocześnie wyznaczają prawdopodobnie granice jakiegoś dawnego terytorium plemiennego, którego miały strzec przed intruzami, jak setki lat później przydrożne krzyże i kapliczki z figurami świętych patronów. Okoliczne tereny były również intensywnie zasiedlone w epoce brązu, czego świadectwem są zachowane w kilku miejscach cmentarzyska kurhanowe kultury łużyckiej. W VII w. przybyli tutaj Słowianie, po których pozostały ukryte w lasach i na mokradłach wały drewniano-ziemnych grodów – w Moskorzynie, Sądowie i Strzebielewie. Miejscowości te wchodziły w skład terytorium plemiennego Pyrzyczan, wzmiankowanego po raz pierwszy już w IX w. w dokumencie tzw. Geografa Bawarskiego. Dokument ten, wbrew pozorom, nie był tekstem naukowym, lecz… raportem szpiegowskim, w którym oszacowano siły nadodrzańskich Słowian w przeddzień niemieckiego podboju.

Więcej informacji o historii Dolic znajdziesz w książce
Historia zapisana w nazwach. Spacer słowiańskimi ścieżkami po Dolickiej Ziemi